Leonhard Euler: Ο Μαθηματικός που Έβλεπε το Άπειρο με Κλειστά Μάτια

Ο Leonhard Euler (1707–1783) θεωρείται ένας από τους πιο παραγωγικούς μαθηματικούς όλων των εποχών. Το έργο του είναι τόσο τεράστιο που οι ολοκληρωμένες εκδόσεις των συγγραμμάτων του ξεπερνούν τους 70 τόμους, γεμάτους με πρωτότυπες ιδέες στη γεωμετρία, στη θεωρία αριθμών, στη μηχανική και στην αστρονομία.

Αλλά η πιο συναρπαστική πλευρά της ζωής του δεν βρίσκεται μόνο στα θεωρήματά του· βρίσκεται στο πώς κατάφερε να συνεχίσει να δημιουργεί ακόμη κι όταν έχασε το φως του.

Η Τραγωδία του 1771

Το 1771, στη Ρωσία όπου είχε προσκληθεί από την αυτοκράτειρα Αικατερίνη τη Μεγάλη, ξέσπασε πυρκαγιά στο σπίτι του Euler. Ο ίδιος σώθηκε την τελευταία στιγμή, όμως η έντονη ταλαιπωρία και τα προβλήματα υγείας που ήδη είχε στα μάτια του τον οδήγησαν σύντομα σε ολοκληρωτική τύφλωση. Για πολλούς, αυτό θα σήμαινε το τέλος της επιστημονικής τους πορείας.

Όχι όμως για τον Euler.

Μνήμη-Θησαυροφυλάκιο

Ο Euler διέθετε μια απίστευτη μνήμη. Μπορούσε να απαγγείλει ολόκληρη την Αινειάδα του Βιργιλίου στα λατινικά, αλλά και να θυμηθεί χωρίς λάθος ολόκληρους πίνακες λογαρίθμων. Μετά την τύφλωσή του, χρησιμοποιούσε αυτήν την ικανότητα για να κάνει περίπλοκους υπολογισμούς στο μυαλό του. Λέγεται ότι εκτελούσε πολλαπλασιασμούς με δεκαδικούς αριθμούς πιο γρήγορα από συναδέλφους του που χρησιμοποιούσαν χαρτί και μολύβι.

Ο Ακούραστος Δημιουργός

Αντί να σταματήσει, ο Euler δούλευε ασταμάτητα. Καθισμένος στο γραφείο του, υπαγόρευε στους μαθητές και συνεργάτες του ολόκληρα βιβλία. Μάλιστα, σε μια περίοδο δέκα ετών, παρήγαγε περισσότερες επιστημονικές εργασίες από όσες είχαν γράψει όλοι οι άλλοι μαθηματικοί της Ευρώπης μαζί.

Η εικόνα του «τυφλού σοφού» που υπαγορεύει θεμελιώδεις ανακαλύψεις στην ανάλυση και στη θεωρία αριθμών εντυπωσίασε ακόμη και τους σύγχρονούς του. Ένας από αυτούς έγραψε:

«Ο Euler συνεχίζει να υπολογίζει όπως άλλοι αναπνέουν.»

Ένας Θρύλος της Αντοχής

Παρά την απώλεια της όρασής του, ο Euler συνέχισε να εργάζεται μέχρι το τέλος της ζωής του. Την ημέρα του θανάτου του, το 1783, λέγεται ότι συζητούσε ακόμη για μαθηματικά με φίλους του πριν υποστεί μοιραίο εγκεφαλικό.

Η ιστορία του είναι περισσότερο από βιογραφία ενός μαθηματικού. Είναι απόδειξη ότι το πνεύμα μπορεί να ξεπεράσει τα όρια του σώματος. Ο Euler «έβλεπε» τον κόσμο των μαθηματικών πιο καθαρά με κλειστά μάτια απ’ ό,τι οι περισσότεροι με ανοιχτά.