🇬🇷🇷🇺 Η Ρωσία Δεν Είναι Φίλη της Ελλάδας
Ο μύθος της «Ορθόδοξης προστάτιδας» επιβιώνει παρά τα ιστορικά δεδομένα. Η Μόσχα αξιοποίησε επανειλημμένα το ελληνικό συναίσθημα, αλλά δεν δίστασε να παραμερίσει τα ελληνικά συμφέροντα όταν αυτά εμπόδιζαν τη δική της στρατηγική.
Στην ελληνική δημόσια συζήτηση η Ρωσία παρουσιάζεται συχνά ως φυσική προστάτιδα του Ελληνισμού λόγω της Ορθοδοξίας. Πρόκειται για έναν πολιτικά βολικό μύθο. Οι πραγματικοί θρησκευτικοί δεσμοί χρησιμοποιήθηκαν για να καλλιεργηθεί συναισθηματική εγγύτητα, χωρίς να συνοδεύονται από μόνιμη ρωσική δέσμευση υπέρ της ελληνικής ασφάλειας.
Η βοήθεια που δεν ήταν ανιδιοτελής
Από το Κιουτσούκ-Καϊναρτζή στην Ελληνική Επανάσταση
Με τη Συνθήκη του Κιουτσούκ-Καϊναρτζή το 1774 η Ρωσία ενίσχυσε τη θέση της απέναντι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Οι εμπορικές διευκολύνσεις που συνδέθηκαν με τη ρωσική σημαία ωφέλησαν σημαντικά και ελληνικά ναυτικά δίκτυα. Αυτό, ωστόσο, αποτελούσε μέρος της ρωσικής στρατηγικής στη Μαύρη Θάλασσα και στην Ανατολική Μεσόγειο — όχι πρόγραμμα δημιουργίας ελληνικού κράτους.
Το 1821 ο τσάρος Αλέξανδρος Α΄ αποκήρυξε την κίνηση του Αλέξανδρου Υψηλάντη, καθώς προείχε τότε η διατήρηση της ευρωπαϊκής τάξης της Ιεράς Συμμαχίας. Αργότερα, όμως, η Ρωσία συνέπραξε με τη Βρετανία και τη Γαλλία: η τριμερής επέμβαση οδήγησε στη Ναυμαχία του Ναυαρίνου το 1827. Ο Ρωσοτουρκικός Πόλεμος του 1828–1829 και η Συνθήκη της Αδριανούπολης υποχρέωσαν την Πύλη να αποδεχθεί το πλαίσιο της ελληνικής αυτονομίας· η πλήρης ανεξαρτησία αναγνωρίστηκε από τις τρεις Δυνάμεις με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου το 1830.
Η ρωσική συμβολή ήταν ουσιαστική, αλλά ούτε αποκλειστική ούτε ανιδιοτελής. Χωρίς τη Βρετανία και τη Γαλλία δεν υπήρχε Ναυαρίνο όπως το γνωρίζουμε, ενώ η πλήρης ανεξαρτησία δεν ήταν προσωπικό δώρο του Τσάρου. Η μεταγενέστερη αφήγηση της «Ρωσίας που απελευθέρωσε μόνη της την Ελλάδα» παραποιεί μια πολυμερή ευρωπαϊκή επέμβαση και μετατρέπει τη γεωπολιτική σε θρησκευτικό παραμύθι.
Όταν η Ελλάδα έγινε εμπόδιο
Πανσλαβισμός και Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου
Στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα η ρωσική πολιτική έδωσε προτεραιότητα στους σλαβικούς πληθυσμούς των Βαλκανίων. Η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου το 1878 προέβλεπε μια μεγάλη βουλγαρική επικράτεια που έφθανε σε μεγάλο μέρος της Μακεδονίας. Το σχέδιο αναθεωρήθηκε στο Συνέδριο του Βερολίνου, όχι επειδή η Ρωσία προστάτευσε τα ελληνικά συμφέροντα, αλλά επειδή αντέδρασαν οι άλλες Μεγάλες Δυνάμεις. Όταν ο Πανσλαβισμός συγκρούστηκε με τον Ελληνισμό, η «Ορθόδοξη αδελφότητα» εξαφανίστηκε.
Η Σοβιετική Ένωση και ο ελληνικός Εμφύλιος
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ελλάδα βρέθηκε στη δυτική σφαίρα επιρροής. Η Σοβιετική Ένωση δεν παρενέβη άμεσα υπέρ του Δημοκρατικού Στρατού, παρά την ιδεολογική συγγένεια. Η στάση αυτή υπενθυμίζει ότι ακόμη και η ιδεολογία υποχωρεί όταν συγκρούεται με ευρύτερες στρατηγικές ισορροπίες.
Ρωσία και Τουρκία: συνεργασία χωρίς συμμαχία
Η σημερινή σχέση Μόσχας–Άγκυρας δεν είναι τυπική συμμαχία. Αυτό δεν την κάνει λιγότερο επικίνδυνη για την Ελλάδα. Είναι μια πραγματιστική συναλλαγή δύο αναθεωρητικών δυνάμεων, οι οποίες συνεργάζονται κάθε φορά που μπορούν να περιορίσουν τη δυτική επιρροή, να εξασφαλίσουν ενεργειακά ή στρατιωτικά οφέλη και να αυξήσουν τη διαπραγματευτική τους ισχύ.
Η πώληση των S-400 στην Τουρκία το 2019 είναι το καθαρότερο παράδειγμα. Η Μόσχα παρέδωσε ένα προηγμένο αντιαεροπορικό σύστημα στη χώρα που διατηρεί το casus belli κατά της Ελλάδας και αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. Ταυτόχρονα κέρδισε χρήματα, προκάλεσε βαθιά ρήξη στο ΝΑΤΟ και αύξησε την εξάρτηση της Άγκυρας από ρωσική τεχνολογία. Για την Ελλάδα το αποτέλεσμα είναι αρνητικό, όποιες κι αν ήταν οι προθέσεις του Κρεμλίνου.
Η εισβολή στην Ουκρανία αποκάλυψε το καθεστώς
Η πλήρους κλίμακας ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 κατέρριψε και την εικόνα μιας δύναμης που υπερασπίζεται παραδοσιακές ή χριστιανικές αξίες. Η Ρωσία παραβίασε την κυριαρχία ενός ανεξάρτητου κράτους, επιχείρησε να αλλάξει σύνορα με τη βία και προσάρτησε εδάφη που η διεθνής κοινότητα αναγνωρίζει ως ουκρανικά.
Για την Ελλάδα και την Κύπρο, χώρες που στηρίζουν την ασφάλειά τους στο διεθνές δίκαιο και στην απαγόρευση της απόκτησης εδάφους διά της βίας, η ανοχή απέναντι στον ρωσικό αναθεωρητισμό θα ήταν αυτοϋπονόμευση. Δεν μπορεί κανείς να καταδικάζει την τουρκική εισβολή και κατοχή στην Κύπρο, αλλά να αναζητεί δικαιολογίες για τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Τι ισχύει πραγματικά για την Κύπρο
Στο Κυπριακό η Ρωσία αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και δεν έχει αναγνωρίσει το αποσχιστικό καθεστώς στα κατεχόμενα. Αυτό, όμως, δεν μετατρέπει αυτομάτως τη Μόσχα σε προστάτιδα της Κύπρου. Η στήριξη στις αποφάσεις του ΟΗΕ εξυπηρετεί και τη ρωσική επιδίωξη να διατηρεί ρόλο μέσω του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Υπάρχουν, βέβαια, κινήσεις που η Λευκωσία δικαιολογημένα παρακολουθεί: η Μόσχα ανακοίνωσε παροχή προξενικών υπηρεσιών προς Ρώσους που ζουν στον βορρά, επιμένοντας ότι αυτό δεν συνιστά αναγνώριση. Παράλληλα, οι σχέσεις Ρωσίας–Κύπρου επιδεινώθηκαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, τις ευρωπαϊκές κυρώσεις και τον σαφή δυτικό προσανατολισμό της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Τι πρέπει να κρατήσει η Ελλάδα
- Η θρησκευτική και πολιτισμική συγγένεια έχει ιστορική σημασία, αλλά δεν αποτελεί εγγύηση ασφάλειας.
- Η Ρωσία υποστήριξε ελληνικούς στόχους μόνο όταν αυτοί συνέπιπταν με τις δικές της επιδιώξεις και τους παραμέρισε όταν έπαψαν να τη συμφέρουν.
- Η συνεργασία Ρωσίας–Τουρκίας ενισχύει στρατιωτικά, ενεργειακά και διπλωματικά έναν βασικό ανταγωνιστή της Ελλάδας.
- Η ελληνική ρωσοφιλία προσφέρει στη Μόσχα κοινωνική και πολιτική επιρροή χωρίς αντίστοιχο στρατηγικό αντάλλαγμα για την Ελλάδα.
- Η Ελλάδα ανήκει θεσμικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο ΝΑΤΟ· η ασφάλειά της δεν μπορεί να στηρίζεται σε φαντασιώσεις περί ενός μελλοντικού «ξανθού γένους».
Ενδεικτικές πηγές
- John S. Koliopoulos & Thanos Veremis, Modern Greece: A History since 1821, Wiley-Blackwell, 2009.
- James Ker-Lindsay, The Cyprus Problem: What Everyone Needs to Know, Oxford University Press, 2011.
- Greek News Agenda — The London Protocol and Greek independence.
- CSIS — Making Sense of Turkey’s S-400 Decision.
- Kathimerini — No flights from Russia to occupied Cyprus.
Συμπέρασμα: η Ρωσία δεν είναι φίλη της Ελλάδας
Η Ρωσία δεν είναι η «Ορθόδοξη προστάτιδα» του Ελληνισμού. Είναι μια αυταρχική και αναθεωρητική δύναμη που χρησιμοποιεί τη θρησκεία, την ιστορική μνήμη και τον αντιδυτικισμό ως εργαλεία επιρροής. Συνεργάζεται με την Τουρκία όταν αυτό τη συμφέρει, την εξοπλίζει χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις ελληνικές ανησυχίες και απαιτεί από μικρότερα κράτη κατανόηση για μια πολιτική ισχύος που τα ίδια δεν μπορούν να αποδεχθούν χωρίς να θέσουν σε κίνδυνο την ύπαρξή τους.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να μισεί τη Ρωσία. Χρειάζεται να πάψει να την εξιδανικεύει. Η εγκατάλειψη του μύθου της «Ορθόδοξης φιλίας» δεν είναι πράξη εχθρότητας· είναι στοιχειώδης εθνική αυτοπροστασία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου