🌀 Η Πρόταση που Καταρρίπτει τον Ίδιο της τον Εαυτό

🧠 Η δήλωση

Σκεφτείτε την παρακάτω πρόταση:

«Καμία δήλωση δεν είναι αληθής εκτός αν μπορεί να αποδειχθεί επιστημονικά.»

Φαίνεται λογική, σχεδόν αυτονόητη για κάποιον που εκτιμά την επιστήμη. Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα: η ίδια η δήλωση δεν μπορεί να αποδειχθεί επιστημονικά. Δεν υπάρχει κανένα πείραμα, καμία μέτρηση, καμία παρατήρηση που θα μπορούσε να την επιβεβαιώσει ή να την διαψεύσει εργαστηριακά. Είναι μια φιλοσοφική θέση για το τι σημαίνει «αλήθεια», όχι μια επιστημονική πρόταση η ίδια.

Αν λοιπόν εφαρμόσουμε τον δικό της κανόνα πάνω της, καταλήγουμε σε αντίφαση: αν η δήλωση είναι αληθής, τότε —σύμφωνα με τον ίδιο τον εαυτό της— δεν θα έπρεπε να θεωρείται αληθής, αφού δεν αποδεικνύεται επιστημονικά. Η πρόταση αυτοαναιρείται.

📜 Δεν είναι νέα ιδέα

Αυτό το ακριβές επιχείρημα δεν είναι δικό μας εύρημα — είναι μία από τις πιο διάσημες αντιρρήσεις στη φιλοσοφία της επιστήμης του 20ού αιώνα. Στη δεκαετία του 1920, μια ομάδα φιλοσόφων γνωστή ως ο Κύκλος της Βιέννης (Vienna Circle) πρότεινε την Αρχή της Επαλήθευσης (Verification Principle): μια πρόταση έχει νόημα μόνο αν μπορεί, καταρχήν, να επαληθευτεί εμπειρικά.

Ο Άγγλος φιλόσοφος A. J. Ayer έκανε την ιδέα ευρέως γνωστή στο βιβλίο του Language, Truth and Logic (1936). Σχεδόν αμέσως, κριτικοί επεσήμαναν το ίδιο πρόβλημα που είδαμε παραπάνω: η ίδια η Αρχή της Επαλήθευσης δεν είναι ούτε λογικά αναγκαία (αναλυτική αλήθεια) ούτε εμπειρικά επαληθεύσιμη — άρα, με τα δικά της κριτήρια, θα έπρεπε να είναι χωρίς νόημα. Αυτή η αντίρρηση θεωρείται από πολλούς το «χτύπημα» που οδήγησε τελικά στην παρακμή του Λογικού Θετικισμού ως φιλοσοφικού κινήματος.

🔄 Μέρος μιας μεγαλύτερης οικογένειας παραδόξων

Αυτού του είδους η αυτοαναφορά —μια πρόταση που μιλάει (και υπονομεύει) τον εαυτό της— είναι το ίδιο μοτίβο πίσω από το αρχαίο Παράδοξο του Ψεύτη («Αυτή η πρόταση είναι ψευδής»), γνωστό ήδη από τον Επιμενίδη τον Κρήτα, τον 6ο αιώνα π.Χ. Η ίδια λογική δομή εμφανίζεται ξανά και ξανά στα θεμέλια της μαθηματικής λογικής — ακόμη και στα περίφημα Θεωρήματα Μη Πληρότητας του Kurt Gödel (1931), όπου προτάσεις που «μιλούν για τον εαυτό τους» αποδεικνύουν θεμελιώδη όρια στο τι μπορεί να αποδειχθεί μέσα σε ένα τυπικό σύστημα.

📚

Έρχεται το πολλαπλό βιβλίο ΝΕΟ — βρες όλες τις επιλογές εδώΠολλαπλό βιβλίο ΝΕΟ — 437 βιβλία σε PDF

PDF & Ψηφιακά Μαθησιακά Αντικείμενα — χωρίς εγγραφή • Portify

📚 437 βιβλία🎬 22.000+ Ψηφιακά Μαθησιακά Αντικείμενα

Δες τα βιβλία →