🌌 Μια απάντηση στον απαισιόδοξο Weinberg
Το 1979, ο φυσικός Freeman Dyson, στο Ινστιτούτο Προχωρημένων Σπουδών του Princeton, δημοσίευσε στο περιοδικό Reviews of Modern Physics ένα εντυπωσιακό άρθρο με τίτλο «Time Without End: Physics and Biology in an Open Universe» («Χρόνος Χωρίς Τέλος: Φυσική και Βιολογία σε ένα Ανοιχτό Σύμπαν»). Το κίνητρό του ήταν, εν μέρει, μια απάντηση στον συνάδελφό του, τον νομπελίστα φυσικό Steven Weinberg, ο οποίος είχε γράψει ότι όσο πιο κατανοητό γίνεται το σύμπαν, τόσο πιο δίχως νόημα φαίνεται. Ο Dyson διαφώνησε ριζικά.
🔢 Το επιχείρημα του Gödel
Το επιχείρημα του Dyson ξεκινούσε από τα καθαρά μαθηματικά: το 1931, ο Kurt Gödel απέδειξε ότι κανένα πεπερασμένο σύνολο αξιωμάτων δεν μπορεί ποτέ να περιλάβει ολόκληρα τα μαθηματικά — πάντα θα υπάρχουν ουσιαστικά ερωτήματα που τα ίδια τα αξιώματα αφήνουν αναπάντητα. Ο κόσμος των καθαρών μαθηματικών είναι, με άλλα λόγια, κυριολεκτικά ανεξάντλητος.
Ο Dyson εξέφρασε την ελπίδα ότι κάτι ανάλογο ισχύει και στον φυσικό κόσμο: «όσο κι αν προχωρήσουμε στο μέλλον, θα υπάρχουν πάντα νέα γεγονότα» — νέες πληροφορίες, νέοι κόσμοι, ένα συνεχώς επεκτεινόμενο πεδίο ζωής και συνείδησης, χωρίς ποτέ να εξαντλείται η δυνατότητα ανακάλυψης, ακριβώς όπως δεν εξαντλούνται ποτέ τα μαθηματικά ερωτήματα.
🧬 Ζωή για πάντα, με πεπερασμένη ενέργεια
Στηριζόμενος σε αυτή τη διαίσθηση, ο Dyson ανέπτυξε ένα συγκεκριμένο, μαθηματικά τεκμηριωμένο σενάριο, γνωστό σήμερα ως «Αιώνια Νοημοσύνη του Dyson» (Dyson's eternal intelligence): σε ένα σύμπαν που διαστέλλεται επ' άπειρον, μια νοήμονα μορφή ζωής θα μπορούσε, προσαρμόζοντας συνεχώς τον μεταβολισμό και την ταχύτητα σκέψης της στην ολοένα μειούμενη θερμοκρασία του σύμπαντος, να εκτελέσει έναν άπειρο αριθμό υπολογισμών — και άρα να βιώσει άπειρο υποκειμενικό χρόνο — χρησιμοποιώντας μόνο ένα πεπερασμένο απόθεμα ενέργειας. Το συμπέρασμά του: ένα ανοιχτό σύμπαν δεν χρειάζεται να καταλήξει ποτέ σε πλήρη στασιμότητα.
🔭 Όταν το σύμπαν διόρθωσε τον Dyson
Το σενάριο του Dyson βασιζόταν σε μια συγκεκριμένη υπόθεση για την εξέλιξη του σύμπαντος, γνωστή τότε ως το μοντέλο Friedmann. Το 1998, όμως, αστρονόμοι ανακάλυψαν ότι η διαστολή του σύμπαντος δεν επιβραδύνεται, όπως αναμενόταν, αλλά επιταχύνεται — μια ανακάλυψη που αποδόθηκε στη μυστηριώδη «σκοτεινή ενέργεια». Το 2000, οι φυσικοί Lawrence Krauss και Glenn Starkman επανεξέτασαν το σενάριο του Dyson υπό το φως αυτής της ανακάλυψης, σε άρθρο με τον εύγλωττο τίτλο «Life, the Universe, and Nothing» — και κατέληξαν ότι, σε ένα επιταχυνόμενο σύμπαν, η «αιώνια ζωή» που είχε φανταστεί ο Dyson γίνεται πολύ πιο δύσκολη, ίσως και αδύνατη.
Χρόνια αργότερα, ο ίδιος ο Dyson παραδέχτηκε ανοιχτά ότι το όραμά του αντανακλούσε, εν μέρει, μια ευχή παρά μια αυστηρή πρόβλεψη — αλλά παρέμεινε πιστός στην ιδέα ότι, αν η επιστήμη πρόκειται να έχει νόημα, πρέπει να είναι κι αυτή ανεξάντλητη, ακριβώς όπως τα ίδια τα μαθηματικά που πρώτος περιέγραψε ο Gödel.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου