Ο Διόδωρος Κρόνος ήταν ένας από τους σημαντικότερους διαλεκτικούς φιλοσόφους της ελληνιστικής εποχής, γνωστός για την οξύτητα των λογικών επιχειρημάτων και των παραδόξων του.
Ανάμεσα στα προβλήματα που τον απασχόλησαν ήταν και ένα από τα αρχαιότερα και βαθύτερα φιλοσοφικά ζητήματα: τι ακριβώς σημαίνει ότι ένα σώμα κινείται;
🏃 Το παράδοξο της κίνησης
Μία από τις μορφές του επιχειρήματος που αποδίδεται στον Διόδωρο μπορεί να αποδοθεί ως εξής:
Αν κάτι κινείται, πρέπει να κινείται είτε στον τόπο όπου βρίσκεται είτε στον τόπο όπου δεν βρίσκεται.
Όμως δεν κινείται στον τόπο όπου βρίσκεται, αφού βρίσκεται ήδη εκεί· ούτε μπορεί να κινείται στον τόπο όπου δεν βρίσκεται, ακριβώς επειδή δεν βρίσκεται ακόμη εκεί.
Άρα, σύμφωνα με το επιχείρημα, τίποτε δεν κινείται.
Το επιχείρημα θυμίζει έντονα τα περίφημα παράδοξα του Ζήνωνα του Ελεάτη. Η συγκεκριμένη διλημματική μορφή, ωστόσο, παραδίδεται από τον Σέξτο Εμπειρικό ως επιχείρημα του Διόδωρου.
💡 Μια σημαντική λεπτομέρεια
Η θέση του Διόδωρου είναι πιο λεπτή από την απλή πρόταση «τίποτε δεν αλλάζει ποτέ θέση».
Δεχόταν ότι ένα σώμα μπορεί να βρίσκεται σε έναν τόπο σε μια χρονική στιγμή και σε διαφορετικό τόπο αργότερα. Με αυτή την έννοια μπορούμε να πούμε ότι το σώμα «έχει κινηθεί».
Αυτό που αμφισβητούσε ήταν ότι μπορούμε να συλλάβουμε την ίδια την κίνηση ως κάτι που συμβαίνει στο παρόν. Πρόκειται επομένως περισσότερο για μια παράδοξη ανάλυση της έννοιας της κίνησης παρά για άρνηση της καθημερινής παρατήρησης ότι τα σώματα αλλάζουν θέση.
🦴 Και τότε... εξάρθρωσε τον ώμο του
Η αρχαία παράδοση διέσωσε ένα εξαιρετικό ανέκδοτο γύρω από αυτή τη θεωρία.
Κάποτε, λέγεται, ο Διόδωρος εξάρθρωσε τον ώμο του και αναγκάστηκε να ζητήσει τη βοήθεια του περίφημου γιατρού Ηρόφιλου.
Ο Ηρόφιλος, αντί να σπεύσει αμέσως να τον θεραπεύσει, χρησιμοποίησε εναντίον του το ίδιο του το φιλοσοφικό επιχείρημα.
Αν ο ώμος είχε μετακινηθεί από τη φυσιολογική του θέση, τότε θα έπρεπε να είχε κινηθεί είτε στον τόπο όπου βρισκόταν είτε στον τόπο όπου δεν βρισκόταν.
Αλλά —σύμφωνα με τη συλλογιστική του ίδιου του Διόδωρου— τίποτε από τα δύο δεν είναι δυνατό.
Επομένως... πώς ήταν δυνατόν να έχει εξαρθρωθεί ο ώμος του;
📜 Συνέβη πράγματι;
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική ιστορική επιφύλαξη.
Το περιστατικό παραδίδεται στην αρχαία φιλοσοφική γραμματεία, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούμε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα πως συνέβη ακριβώς έτσι.
Οι σύγχρονοι μελετητές το αντιμετωπίζουν ως χαρακτηριστικό ελληνιστικό φιλοσοφικό ανέκδοτο: μια ιστορία που πιθανότατα δημιουργήθηκε ή διαμορφώθηκε για να παρουσιάσει με ευφυή και παραστατικό τρόπο τη φιλοσοφική θέση του Διόδωρου.
Έχει πάντως ενδιαφέρον ότι ο Διόδωρος και ο Ηρόφιλος συνδέονται με την Αλεξάνδρεια και ότι η χρονολόγησή τους καθιστά μια μεταξύ τους γνωριμία ιστορικά δυνατή.
🤔 Όταν η θεωρία συναντά την πραγματικότητα
Είτε το περιστατικό συνέβη πραγματικά είτε όχι, το ανέκδοτο επέζησε επειδή συμπυκνώνει με εξαιρετικό τρόπο μια πανάρχαια ένταση ανάμεσα στη λογική επιχειρηματολογία και στην άμεση εμπειρία.
Ο ώμος του Διόδωρου μπορεί να μην αποδεικνύει φιλοσοφικά ότι υπάρχει κίνηση — αλλά σίγουρα κάνει το παράδοξο αξέχαστο.
• Sextus Empiricus, μαρτυρίες για τα επιχειρήματα του Διόδωρου περί κίνησης.
• Stanford Encyclopedia of Philosophy — Diodorus Cronus
• David Sedley, Diodorus Cronus and Hellenistic Philosophy.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου