Ο Πλάτων δεν μεγάλωσε μακριά από την εξουσία. Γεννήθηκε γύρω στο 428/427 π.Χ. σε μία από τις επιφανείς οικογένειες της Αθήνας, σε μια εποχή κατά την οποία η πόλη συγκλονιζόταν από τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, την ήττα από τη Σπάρτη και τις βίαιες πολιτειακές μεταβολές που ακολούθησαν.
Σύμφωνα με την αρχαία βιογραφική παράδοση που διασώζει ο Διογένης Λαέρτιος, η μητέρα του Περικτιόνη καταγόταν από το γένος του Σόλωνα. Η γενεαλογική αυτή σύνδεση δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί με απόλυτη ιστορική βεβαιότητα, δείχνει όμως τον τρόπο με τον οποίο η οικογένεια του Πλάτωνα αντιλαμβανόταν τη θέση της στην αθηναϊκή κοινωνία.
Οι συγγενείς του στο καθεστώς των Τριάκοντα
Δύο πρόσωπα του στενού οικογενειακού του περιβάλλοντος συνδέθηκαν με το ολιγαρχικό καθεστώς των Τριάκοντα, το οποίο επιβλήθηκε στην Αθήνα μετά την ήττα της από τη Σπάρτη το 404 π.Χ. Ο Χαρμίδης ήταν αδελφός της μητέρας του και επομένως θείος του. Ο Κριτίας ήταν επίσης στενός συγγενής από τη μητρική πλευρά.
Ο Κριτίας υπήρξε μία από τις ηγετικές και σκληρότερες μορφές των Τριάκοντα, ενώ ο Χαρμίδης συμμετείχε στο ολιγαρχικό καθεστώς. Η σύντομη διακυβέρνησή τους, το 404–403 π.Χ., συνδέθηκε με διώξεις, δημεύσεις περιουσιών και εκτελέσεις. Η εμπειρία αυτή πρέπει να απογοήτευσε τον νεαρό Πλάτωνα από την πολιτική των ανθρώπων που ανήκαν στην ίδια κοινωνική τάξη και οικογένεια με εκείνον.
Η τομή του 399 π.Χ.
Όταν ο Σωκράτης καταδικάστηκε και εκτελέστηκε το 399 π.Χ., ο Πλάτων ήταν περίπου είκοσι οκτώ ετών. Η ηλικία αυτή είναι κατά προσέγγιση, επειδή και η χρονολογία της γέννησής του δεν είναι απολύτως βέβαιη.
Ο θάνατος του δασκάλου του έγινε καθοριστικό σημείο της ζωής και του έργου του. Η Απολογία παρουσιάζει τη σωκρατική υπεράσπιση απέναντι στις κατηγορίες για ασέβεια και διαφθορά των νέων. Ο Φαίδων τοποθετεί τη συζήτηση στην τελευταία ημέρα του Σωκράτη και εξετάζει την ψυχή, τον θάνατο και τη φιλοσοφική ζωή.
Δεν είναι, ωστόσο, ακριβές να θεωρήσουμε τα δύο έργα απλές ή άμεσες «απαντήσεις» του Πλάτωνα στην εκτέλεση. Οι ακριβείς ημερομηνίες συγγραφής των διαλόγων παραμένουν αντικείμενο συζήτησης, ενώ ο Φαίδων ανήκει σε μεταγενέστερη φάση της πλατωνικής σκέψης. Μάλιστα, μέσα στον ίδιο τον διάλογο αναφέρεται ότι ο Πλάτων δεν ήταν παρών στις τελευταίες ώρες του Σωκράτη επειδή ήταν άρρωστος.
Από την πολιτική απογοήτευση στη φιλοσοφία
Η οικογενειακή σχέση με την ολιγαρχία δεν έκανε τον Πλάτωνα απολογητή της. Αντίθετα, η εμπειρία των Τριάκοντα και η δίκη του Σωκράτη τον έφεραν αντιμέτωπο με ένα βαθύτερο ερώτημα: πώς μπορεί να κυβερνηθεί δίκαια μια πόλη, όταν τόσο οι λίγοι όσο και οι πολλοί μπορούν να παρασυρθούν από το συμφέρον, τον φόβο και το πάθος;
Από αυτό το ιστορικό τραύμα δεν γεννήθηκαν μόνο η Απολογία και ο Φαίδων. Αναδύθηκε ένα μεγάλο μέρος του πλατωνικού έργου: η αναζήτηση της δικαιοσύνης, της αληθινής γνώσης και μιας πολιτικής εξουσίας θεμελιωμένης στην αρετή. Ο Πλάτων είχε γεννηθεί κοντά στην εξουσία· ο Σωκράτης τού έδειξε γιατί η εξουσία χωρίς φιλοσοφία δεν αρκεί.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου