Ένα προκλητικό φιλοσοφικό επιχείρημα, που έχει υποστηριχθεί —μεταξύ άλλων— από τον C.S. Lewis, θέτει ένα δύσκολο ερώτημα: μπορεί κανείς πραγματικά να πιστεύει ορθολογικά στον ντετερμινισμό — την άποψη ότι κάθε γεγονός, συμπεριλαμβανομένων των σκέψεών μας, καθορίζεται πλήρως από προηγούμενες αιτίες;
Το πρόβλημα είναι αυτοαναφορικό: αν ο ντετερμινισμός είναι αληθής, τότε και η ίδια η πεποίθηση κάποιου στον ντετερμινισμό καθορίστηκε από αιτίες —ίσως απλώς χημικά συμβάντα στον εγκέφαλο— που δεν χρειάζεται να έχουν καμία σχέση με το αν ο ντετερμινισμός είναι πράγματι αληθής.
Ο φιλόσοφος Robert Nozick, στο άρθρο του «Reflections on Newcomb's Paradox» (Scientific American, 1974), αναγνωρίζει το επιχείρημα, αλλά προσφέρει μια πιθανή διέξοδο: οι αιτίες μιας πεποίθησης, γράφει, ενδέχεται να μη συνδέονται με κανέναν λόγο για να θεωρηθεί αληθής — «μπορεί να είναι, αλλά δεν χρειάζεται να είναι».
Οι ίδιες οι αιτίες, υποστηρίζει, μπορούν να «διαπερνούν» τους λόγους, να είναι δηλαδή αποτελεσματικές ακριβώς επειδή αποτελούν, οι ίδιες, καλούς λόγους — χωρίς αντίφαση ανάμεσα στο «προκλήθηκε» και το «δικαιολογείται ορθολογικά».
Ο φιλόσοφος Alan Gewirth, στο βιβλίο του Reason and Morality (1978), θέτει το ίδιο ερώτημα πιο αιχμηρά: αν ο ντετερμινισμός είναι αληθής, τότε και οι ίδιες οι νοητικές διεργασίες όσων τον υποστηρίζουν —συμπεριλαμβανομένης της απόφασής τους να υιοθετήσουν αυτή τη θέση— είναι απλώς αποτελέσματα αδυσώπητων αιτιακών δυνάμεων.
Γιατί, λοιπόν, να γίνει αποδεκτή η ίδια η θέση ως έγκυρη ή αληθής;
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου