Στις 7 Ιουλίου 1688, ο Ιρλανδός επιστήμονας William Molyneux έστειλε στον John Locke μια επιστολή με ένα περίεργο φιλοσοφικό αίνιγμα: υποθέστε έναν άνθρωπο τυφλό από τη γέννησή του, ο οποίος έμαθε, με την αφή, να ξεχωρίζει έναν κύβο από μια σφαίρα του ίδιου μετάλλου και περίπου του ίδιου μεγέθους.
Αν, ξαφνικά, του χάριζαν την όραση, και τα δύο αντικείμενα τοποθετούνταν μπροστά του σε ένα τραπέζι — θα μπορούσε, βλέποντάς τα για πρώτη φορά, πριν τα αγγίξει, να πει ποιο είναι ποιο;
Η πρώτη αυτή επιστολή, αν και υπάρχει καταγεγραμμένη, έμεινε αναπάντητη από τον Locke για πέντε ολόκληρα χρόνια. Το ενθουσιώδες σχόλιό του —«το ευρηματικό σας πρόβλημα αξίζει να δημοσιευτεί στον κόσμο»— ήρθε τελικά ως απάντηση σε μια δεύτερη επιστολή του Molyneux, το 1693, στην οποία ο τελευταίος ζήτησε ρητά να συμπεριληφθεί το πρόβλημα κάπου στο έργο του Locke.
Έτσι κι έγινε: το πρόβλημα εμφανίστηκε στη δεύτερη έκδοση του Δοκιμίου για την Ανθρώπινη Κατανόηση (1694).
🧪 Ένα πείραμα, τελικά, εφικτό
Και ο Molyneux και ο Locke πίστευαν πως η απάντηση ήταν «όχι» — ο τυφλός, υποστήριζαν, δεν θα μπορούσε να συνδέσει αμέσως τις οπτικές εντυπώσεις με τις ήδη γνωστές απτικές.
Για αιώνες, το ερώτημα παρέμεινε καθαρά θεωρητικό, αφού η ιατρική δεν επέτρεπε ανάκτηση όρασης σε ενήλικες τυφλούς εκ γενετής. Αυτό άλλαξε το 2003, όταν ο νευροεπιστήμονας Pawan Sinha, στο MIT, ίδρυσε το πρόγραμμα Project Prakash στην Ινδία, εντοπίζοντας τελικά πέντε άτομα κατάλληλα για το πραγματικό πείραμα — παιδιά με συγγενή τύφλωση από καταρράκτη, που αποκτούσαν όραση μέσω χειρουργείου.
Τα αποτελέσματα έτειναν προς το «όχι» που είχαν προβλέψει ο Molyneux και ο Locke, αλλά η ερμηνεία τους παραμένει αμφιλεγόμενη μεταξύ φιλοσόφων — κυρίως επειδή η όραση αμέσως μετά από τέτοιο χειρουργείο είναι ακόμη ασταθής και δεν αντιπροσωπεύει πλήρως «καθαρή», ώριμη οπτική αντίληψη.
🐣 Μια απρόσμενη απάντηση από... νεοσσούς
Μια πρόσφατη μελέτη (2024) πρόσφερε μια εντελώς διαφορετική, έξυπνη λύση στο μεθοδολογικό πρόβλημα: αντί για ανθρώπους, οι ερευνητές δοκίμασαν νεοσσούς κοτόπουλων, εκτρέφοντάς τους πλήρως στο σκοτάδι μέχρι να τους δοθεί πρόσβαση, ταυτόχρονα, και στην αφή και στην όραση συγκεκριμένων αντικειμένων.
Εκπληκτικά, οι νεοσσοί κατάφεραν να αναγνωρίσουν, μόνο με την όραση, αντικείμενα που είχαν γνωρίσει προηγουμένως μόνο με την αφή — μια πρώτη πειστική ένδειξη πως, τουλάχιστον σε αυτό το είδος, υπάρχει κάποιο έμφυτο, υπερ-αισθητηριακό αντιληπτικό σύστημα, χωρίς να χρειάζεται μάθηση μέσω εμπειρίας.
Τριακόσια τριάντα οκτώ χρόνια μετά την αρχική επιστολή, το πρόβλημα του Molyneux παραμένει, σε μεγάλο βαθμό, ανοιχτό για τον άνθρωπο — αλλά, ίσως, λίγο πιο κοντά σε απάντηση χάρη σε μερικούς απρόσμενους, φτερωτούς συμμετέχοντες.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου