📈 Ισαάκ Νεύτων: Όταν η ιδιοφυΐα συνάντησε τη χρηματιστηριακή μανία
Ο Ισαάκ Νεύτων μπορούσε να περιγράψει την κίνηση των πλανητών, να διατυπώσει τους νόμους της κίνησης και της παγκόσμιας έλξης και να μετατρέψει φαινόμενα του ουρανού σε μαθηματικές εξισώσεις.
Υπήρχε όμως ένα σύστημα που αποδείχθηκε πολύ δυσκολότερο να προβλεφθεί: η συμπεριφορά των ανθρώπων όταν πιστεύουν ότι μπορούν να πλουτίσουν γρήγορα.
Στον Νεύτωνα αποδίδεται η περίφημη φράση:
but not the madness of the people.”
«Μπορώ να υπολογίσω τις κινήσεις των ουράνιων σωμάτων,
αλλά όχι την τρέλα των ανθρώπων».
Η φράση έχει συνδεθεί με ένα από τα διασημότερα επεισόδια της οικονομικής ιστορίας: τη South Sea Bubble, τη Φούσκα των Νοτίων Θαλασσών του 1720.
🌊 Η South Sea Company
Η South Sea Company είχε ιδρυθεί το 1711 και συνδέθηκε στενά με τη διαχείριση μέρους του βρετανικού δημόσιου χρέους. Παράλληλα καλλιεργήθηκαν μεγάλες προσδοκίες για τα εμπορικά της προνόμια και τα μελλοντικά της κέρδη.
Το 1720 η κερδοσκοπική έξαρση γύρω από την εταιρεία πήρε τεράστιες διαστάσεις.
Η τιμή της μετοχής άρχισε να ανεβαίνει με εντυπωσιακή ταχύτητα. Η άνοδος προσέλκυε νέους αγοραστές και οι νέοι αγοραστές προκαλούσαν ακόμη μεγαλύτερη άνοδο.
ακόμη μεγαλύτερη αισιοδοξία → νέοι αγοραστές → ακόμη μεγαλύτερη άνοδος
Για ένα διάστημα, η ίδια η άνοδος της τιμής έμοιαζε να αποτελεί απόδειξη ότι όσοι αγόραζαν είχαν δίκιο.
Και ανάμεσα στους επενδυτές βρισκόταν και ο Νεύτων.
🧠 Δεν ήταν ένας αφελής επενδυτής
Αυτό κάνει την ιστορία ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.
Ο Νεύτων δεν ήταν μόνο ένας από τους μεγαλύτερους επιστήμονες της εποχής του. Είχε και μακρά εμπειρία στη δημόσια οικονομική διοίκηση.
Το 1696 είχε διοριστεί Warden of the Royal Mint και το 1699 έγινε Master of the Mint, θέση που διατήρησε μέχρι τον θάνατό του το 1727.
Ασχολήθηκε ενεργά με ζητήματα νομίσματος, ακρίβειας στην κοπή, παραχάραξης και νομισματικής πολιτικής. Δεν ήταν λοιπόν κάποιος που αγνοούσε εντελώς τον κόσμο του χρήματος.
Κι όμως, ούτε η μαθηματική του ιδιοφυΐα ούτε η διοικητική του εμπειρία τον προστάτεψαν από την ψυχολογία μιας χρηματιστηριακής φούσκας.
💰 Στην αρχή, ο Νεύτων έκανε το σωστό
Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο διδακτικό μέρος της ιστορίας.
Ο Νεύτων είχε επενδύσει στη South Sea Company και, καθώς η τιμή της μετοχής ανέβαινε, πούλησε μέρος της θέσης του αποκομίζοντας σημαντικό κέρδος.
Θα μπορούσε η ιστορία να είχε τελειώσει εκεί.
Αλλά η μετοχή συνέχισε να ανεβαίνει.
Άλλοι επενδυτές έβλεπαν τις περιουσίες τους —τουλάχιστον στα χαρτιά— να μεγαλώνουν. Όσο η αγορά ανέβαινε, τόσο περισσότερο φαινόταν ότι εκείνοι που είχαν παραμείνει μέσα είχαν πάρει τη σωστή απόφαση.
Ο άνθρωπος που είχε ήδη πουλήσει με κέρδος άρχισε να βλέπει πόσα περισσότερα θα μπορούσε να είχε κερδίσει.
ο φόβος ότι όλοι οι άλλοι πλουτίζουν χωρίς εσένα.
📈 Μπήκε ξανά
Ο Νεύτων επέστρεψε στην αγορά και αγόρασε ξανά μετοχές της South Sea Company σε πολύ υψηλότερες τιμές.
Αυτή τη φορά, όμως, η χρονική στιγμή ήταν καταστροφική.
Η φούσκα πλησίαζε στο τέλος της.
Μετά την εκρηκτική άνοδο ήρθε η κατάρρευση. Η εμπιστοσύνη αντιστράφηκε, οι πωλητές πολλαπλασιάστηκαν και η τιμή της μετοχής κατέρρευσε.
Ο Νεύτων υπέστη πολύ μεγάλη οικονομική ζημιά. Σε μεταγενέστερες αφηγήσεις το ποσό αναφέρεται συχνά γύρω στις 20.000 λίρες της εποχής, αν και το ακριβές ύψος της συνολικής ζημιάς του δεν μπορεί να θεωρηθεί απολύτως βέβαιο.
📐 Ένα διαφορετικό είδος μαθηματικού προβλήματος
Οι νόμοι που μελετούσε ο Νεύτων στη Φυσική είχαν μια θεμελιώδη ιδιότητα: κάτω από τις ίδιες συνθήκες, λειτουργούσαν με τον ίδιο τρόπο.
Η ανθρώπινη συμπεριφορά στις αγορές δεν λειτουργεί έτσι.
Η τιμή ενός περιουσιακού στοιχείου δεν εξαρτάται μόνο από οικονομικά μεγέθη. Επηρεάζεται και από τις προσδοκίες των ανθρώπων για το τι θα κάνουν οι υπόλοιποι άνθρωποι.
Έτσι δημιουργείται μια ανατροφοδότηση:
Και όταν αλλάξει η ψυχολογία, ο ίδιος μηχανισμός μπορεί να λειτουργήσει προς την αντίθετη κατεύθυνση:
Αυτό ακριβώς κάνει μια χρηματιστηριακή φούσκα τόσο δύσκολη: η συμπεριφορά των συμμετεχόντων αποτελεί μέρος του ίδιου του συστήματος που προσπαθούν να προβλέψουν.
Το εντυπωσιακό δεν είναι απλώς ότι ένας ιδιοφυής άνθρωπος έχασε χρήματα.
Είναι ότι είχε ήδη πάρει μια σωστή απόφαση, είχε ήδη κερδίσει και είχε ήδη αποχωρήσει — αλλά η συνεχιζόμενη άνοδος της αγοράς τον έπεισε να επιστρέψει.
🌌 Από την ουράνια μηχανική στην ανθρώπινη ψυχολογία
Υπάρχει μια σχεδόν τέλεια ειρωνεία στην ιστορία.
Ο άνθρωπος που έδειξε ότι η πτώση ενός μήλου και η τροχιά της Σελήνης μπορούν να περιγραφούν από τους ίδιους μαθηματικούς νόμους βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα φαινόμενο στο οποίο ο φόβος, η απληστία, η μίμηση και οι προσδοκίες μπορούν να μεταβάλλουν το ίδιο το αποτέλεσμα.
Οι αγορές αποτελούνται από ανθρώπους.
Τρεις αιώνες αργότερα, ίσως γι' αυτό η ιστορία του Νεύτωνα και της South Sea Bubble εξακολουθεί να επαναλαμβάνεται κάθε φορά που μια αγορά αρχίζει να πιστεύει ότι «αυτή τη φορά είναι διαφορετικά».
📚 Σημείωση: Η γνωστή φράση για τις «κινήσεις των ουράνιων σωμάτων» αποδίδεται παραδοσιακά στον Νεύτωνα σε σχέση με τη χρηματιστηριακή μανία του 1720. Οι λεπτομέρειες για το ακριβές ύψος των ζημιών του διαφέρουν στις ιστορικές αφηγήσεις, γι' αυτό αποφεύγεται εδώ ο ισχυρισμός ότι «έχασε ολόκληρη την περιουσία του».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου