Το Θεώρημα της Ολικής Πιθανότητας είναι ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της Θεωρίας Πιθανοτήτων.
Μας επιτρέπει να υπολογίζουμε την πιθανότητα ενός γεγονότος, εξετάζοντας ξεχωριστά όλες τις δυνατές περιπτώσεις που μπορούν να προηγηθούν.
📐 Το Θεώρημα
Έστω ότι τα γεγονότα \(B_1,B_2,\ldots,B_n\) αποτελούν μια διαμέριση του δειγματικού χώρου, δηλαδή είναι ανά δύο ξένα και η ένωσή τους είναι ολόκληρος ο δειγματικός χώρος.
Αν \(P(B_i)>0\) για κάθε \(i\), τότε για οποιοδήποτε γεγονός \(A\) ισχύει:
\[ \boxed{ P(A)=\sum_{i=1}^{n}P(A\mid B_i)P(B_i) } \]
Ας δούμε πώς εφαρμόζεται σε μια πραγματικά ενδιαφέρουσα κατάσταση από το τένις.
🎾 Federer εναντίον Nadal: Το σκορ είναι 40–40
Φανταστείτε ότι ο Roger Federer αγωνίζεται με τον Rafael Nadal και το σκορ ενός game βρίσκεται στο 40–40 (deuce).
Για να κερδίσει κάποιος το game, πρέπει να πάρει δύο διαδοχικούς πόντους από αυτή τη θέση ή, γενικότερα, να αποκτήσει προβάδισμα δύο πόντων.
Υποθέτουμε, για τις ανάγκες του μαθηματικού μοντέλου, ότι:
- Ο Federer κερδίζει κάθε πόντο με σταθερή πιθανότητα \(p\).
- Ο Nadal κερδίζει κάθε πόντο με πιθανότητα \(q=1-p\).
- Τα αποτελέσματα των διαδοχικών πόντων είναι ανεξάρτητα.
Οι πιθανότητες αυτές αποτελούν υποθέσεις του μοντέλου, όχι πραγματικές μετρήσεις για τους δύο αθλητές.
Ποια είναι η πιθανότητα να κερδίσει ο Federer το game, ξεκινώντας από το 40–40;
🔢 Η μαθηματική απάντηση
Ας συμβολίσουμε με \(v\) την πιθανότητα να κερδίσει ο Federer από το 40–40.
Εξετάζουμε τους δύο επόμενους πόντους. Υπάρχουν τρεις δυνατότητες:
- Ο Federer κερδίζει και τους δύο, με πιθανότητα \(p^2\), και κατακτά το game.
- Ο Nadal κερδίζει και τους δύο, με πιθανότητα \(q^2\), και ο Federer χάνει.
- Κάθε παίκτης κερδίζει από έναν πόντο, με πιθανότητα \(2pq\), και το σκορ επιστρέφει στο 40–40.
Εφαρμόζοντας το Θεώρημα της Ολικής Πιθανότητας, παίρνουμε:
\[ v=p^2+2pq\,v \]
Επομένως:
\[ v(1-2pq)=p^2 \]
Επειδή \(p+q=1\), ισχύει \(1-2pq=p^2+q^2\). Άρα:
\[ \boxed{ P(\text{Federer νικά από το 40–40}) =\frac{p^2}{p^2+q^2} } \]
💡 Ένα αποτέλεσμα που εντυπωσιάζει
Ας υποθέσουμε ότι ο Federer έχει πιθανότητα \(p=0{,}60\) να κερδίσει κάθε πόντο.
Τότε \(q=0{,}40\) και:
\[ \begin{aligned} v&=\frac{0{,}60^2}{0{,}60^2+0{,}40^2}\\[4pt] &=\frac{0{,}36}{0{,}52}\\[4pt] &\approx\boxed{69{,}23\%} \end{aligned} \]
Παρότι κερδίζει κατά μέσο όρο το 60% των πόντων, η πιθανότητά του να κερδίσει το game από το 40–40 είναι περίπου 69,23%.
Ο κανόνας των δύο πόντων ενισχύει το πλεονέκτημα εκείνου που έχει μεγαλύτερη πιθανότητα νίκης σε κάθε πόντο.
Ένα μικρό πλεονέκτημα, όταν επαναλαμβάνεται μέσα σε μια συγκεκριμένη μαθηματική δομή, μπορεί να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη σημασία στο τελικό αποτέλεσμα.
Πηγές:
Theorem of the Day – The Total Probability Theorem (Robin Whitty)
A Quantitative Analysis of Deuces in Tennis

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου