Δύο γεωμετρικά σχήματα μπορούν να έχουν το ίδιο πλάτος προς κάθε κατεύθυνση και ακριβώς την ίδια περίμετρο. Πρέπει όμως να έχουν και το ίδιο εμβαδόν;
Η απάντηση είναι όχι. Μάλιστα, υπάρχει ένα συγκεκριμένο σχήμα που έχει το μικρότερο δυνατό εμβαδόν ανάμεσα σε όλα τα κυρτά επίπεδα σχήματα δεδομένου σταθερού πλάτους.
Αυτό είναι το τρίγωνο Reuleaux, όπως αποδεικνύει το περίφημο θεώρημα Blaschke–Lebesgue.
Τι είναι ένα σχήμα σταθερού πλάτους;
Φανταστείτε ένα κυρτό σχήμα ανάμεσα σε δύο παράλληλες ευθείες που εφάπτονται στο περίγραμμά του από αντίθετες πλευρές.
Αν περιστρέφουμε την κατεύθυνση αυτών των ευθειών και η μεταξύ τους απόσταση παραμένει πάντοτε ίση με έναν αριθμό \(w\), τότε το σχήμα ονομάζεται σχήμα σταθερού πλάτους.
Ο κύκλος είναι το πιο γνωστό παράδειγμα, αλλά δεν είναι το μοναδικό.
Το τρίγωνο Reuleaux
Ξεκινάμε από ένα ισόπλευρο τρίγωνο πλευράς \(w\).
Με κέντρο κάθε κορυφή του σχεδιάζουμε ένα κυκλικό τόξο ακτίνας \(w\), το οποίο ενώνει τις άλλες δύο κορυφές.
Τα τρία τόξα σχηματίζουν το τρίγωνο Reuleaux, ένα κυρτό καμπυλόγραμμο σχήμα σταθερού πλάτους \(w\).
Η διατύπωση του θεωρήματος
Το θεώρημα Blaschke–Lebesgue αναφέρει ότι:
Από όλα τα κυρτά επίπεδα σχήματα με το ίδιο σταθερό πλάτος \(w\), το τρίγωνο Reuleaux έχει το μικρότερο δυνατό εμβαδόν.
Ειδικότερα, αν \(A\) είναι το εμβαδόν ενός τέτοιου σχήματος, τότε:
Η ισότητα ισχύει μόνο όταν το σχήμα είναι τρίγωνο Reuleaux.
Πόσο είναι το εμβαδόν του τριγώνου Reuleaux;
Μπορούμε να υπολογίσουμε το εμβαδόν του με τη βοήθεια του αρχικού ισόπλευρου τριγώνου.
Καθεμία από τις τρεις κορυφές του ισόπλευρου τριγώνου είναι το κέντρο ενός κυκλικού τομέα ακτίνας \(w\) και γωνίας \(60^\circ\).
Το εμβαδόν κάθε τέτοιου τομέα είναι:
Το εμβαδόν του αρχικού ισόπλευρου τριγώνου είναι:
Προσθέτουμε τα εμβαδά των τριών κυκλικών τομέων και αφαιρούμε δύο φορές το εμβαδόν του ισόπλευρου τριγώνου, επειδή αυτό έχει υπολογιστεί τρεις φορές:
Για \(w=1\), βρίσκουμε:
Ο παραπάνω υπολογισμός δίνει το εμβαδόν του τριγώνου Reuleaux. Η απόδειξη ότι κανένα άλλο σχήμα σταθερού πλάτους δεν έχει μικρότερο εμβαδόν είναι το ουσιαστικό και βαθύτερο περιεχόμενο του θεωρήματος Blaschke–Lebesgue.
Και ο κύκλος;
Ένας κύκλος πλάτους \(w\) έχει διάμετρο \(w\), άρα ακτίνα \(\frac{w}{2}\). Επομένως:
Για \(w=1\):
Επομένως, ο κύκλος περικλείει μεγαλύτερο εμβαδόν από το τρίγωνο Reuleaux του ίδιου πλάτους.
Μάλιστα, το τρίγωνο Reuleaux έχει περίπου 10,27% μικρότερο εμβαδόν από τον αντίστοιχο κύκλο.
Η εκπληκτική σύνδεση με το θεώρημα Barbier
Σύμφωνα με το θεώρημα του Barbier, όλα τα κυρτά σχήματα σταθερού πλάτους \(w\) έχουν ακριβώς την ίδια περίμετρο:
Έτσι, για δεδομένο σταθερό πλάτος:
Το τρίγωνο Reuleaux έχει το μικρότερο εμβαδόν, ενώ ο κύκλος έχει το μεγαλύτερο.
Και τα δύο έχουν την ίδια περίμετρο!
Ο κύκλος είναι η περίπτωση μέγιστου εμβαδού, σύμφωνα με την ισοπεριμετρική ανισότητα, ενώ το τρίγωνο Reuleaux είναι η περίπτωση ελάχιστου εμβαδού, σύμφωνα με το θεώρημα Blaschke–Lebesgue.
Δύο γεωμετρικά σχήματα με ίδιο πλάτος και ίδια περίμετρο μπορούν να περικλείουν διαφορετικά εμβαδά. Η Γεωμετρία αποκαλύπτει όχι μόνο αυτή τη διαφορά, αλλά και τα ακριβή όριά της.
Πηγές:
Blaschke–Lebesgue theorem – Wikipedia
.
Reuleaux triangle – Wikipedia
.
Barbier's theorem – Wikipedia
.
Richard Hynd,
The Blaschke–Lebesgue theorem revisited,
Expositiones Mathematicae, 2024.
Διαθέσιμη μαθηματική εργασία σε PDF
.

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου