Τι σχέση μπορεί να έχει μια νυφική καρέκλα με το Πυθαγόρειο Θεώρημα;
Η απάντηση βρίσκεται σε ένα από τα διασημότερα σχήματα της ιστορίας των Μαθηματικών: την κατασκευή που χρησιμοποιεί ο Ευκλείδης στην Πρόταση 47 του Α΄ Βιβλίου των Στοιχείων.
Η κατασκευή αυτή είναι γνωστή ως «Καρέκλα της Νύφης» (Bride's Chair), αλλά και ως «ανεμόμυλος» ή «ουρά του παγωνιού».
Τι δείχνει το σχήμα;
Θεωρούμε ένα ορθογώνιο τρίγωνο \(ABC\), με ορθή γωνία στην κορυφή \(A\).
Κατασκευάζουμε εξωτερικά τρία τετράγωνα, ένα σε κάθε πλευρά του τριγώνου.
Ο Ευκλείδης αποδεικνύει ότι το εμβαδόν του τετραγώνου που κατασκευάζεται στην υποτείνουσα \(BC\) είναι ίσο με το άθροισμα των εμβαδών των τετραγώνων στις κάθετες πλευρές \(AB\) και \(AC\).
Πώς λειτουργεί η απόδειξη του Ευκλείδη;
Στο σχήμα, τα \(ABFG\) και \(ACKH\) είναι τα τετράγωνα των κάθετων πλευρών, ενώ το \(BCED\) είναι το τετράγωνο της υποτείνουσας.
Η ευθεία \(AJL\), κάθετη στην \(BC\), χωρίζει το μεγάλο τετράγωνο σε δύο ορθογώνια.
Η βασική ιδέα του Ευκλείδη είναι να αποδείξει ότι κάθε μικρό τετράγωνο έχει το ίδιο εμβαδόν με ένα από αυτά τα δύο ορθογώνια.
Αρχικά εξετάζουμε τα τρίγωνα \(ABD\) και \(FBC\).
Επειδή τα \(ABFG\) και \(BCED\) είναι τετράγωνα, έχουμε:
Επίσης, οι γωνίες \(\angle ABD\) και \(\angle FBC\) είναι ίσες, καθώς καθεμία προκύπτει προσθέτοντας μία ορθή γωνία στη γωνία \(\angle ABC\).
Επομένως, από το κριτήριο Πλευρά–Γωνία–Πλευρά, τα δύο τρίγωνα είναι ίσα και έχουν ίσα εμβαδά:
Το τρίγωνο \(ABD\) και το ορθογώνιο \(BJLD\) έχουν κοινή βάση \(BD\) και το ίδιο ύψος. Επομένως:
Αντίστοιχα, το τρίγωνο \(FBC\) έχει εμβαδόν ίσο με το μισό εμβαδόν του τετραγώνου \(ABFG\), αφού η κορυφή \(C\) βρίσκεται στην ευθεία από το \(A\), παράλληλη προς την \(BF\).
Άρα:
Με ανάλογο συλλογισμό για το τετράγωνο \(ACKH\), αποδεικνύεται ότι:
Τα δύο ορθογώνια \(BJLD\) και \(JCEL\) αποτελούν μαζί ολόκληρο το τετράγωνο \(BCED\).
Συνεπώς:
Επομένως:
Έτσι ολοκληρώνεται η γεωμετρική απόδειξη του Πυθαγορείου Θεωρήματος.
Από πού προήλθε το όνομα «Καρέκλα της Νύφης»;
Η ονομασία έχει μια ενδιαφέρουσα, αλλά όχι απολύτως ξεκαθαρισμένη, ιστορία.
Σύμφωνα με ιστορικές ερμηνείες που συζητά ο Florian Cajori, η λέξη «νύμφη» συνδέθηκε με διαφορετικές σημασίες και μεταφραστικές παραδόσεις, οι οποίες πιθανόν συνέβαλαν στην ονομασία του σχήματος.
Άλλες ερμηνείες συνδέουν τη μορφή της κατασκευής με κάθισμα πάνω στο οποίο μεταφερόταν μια νύφη σε γαμήλια τελετή.
Η ονομασία, πάντως, δεν αποτελεί διαφορετικό μαθηματικό θεώρημα. Αναφέρεται στη χαρακτηριστική γεωμετρική κατασκευή που συνοδεύει την ευκλείδεια απόδειξη.
Έτσι, ένα από τα θεμελιώδη θεωρήματα της Γεωμετρίας απέκτησε ένα από τα πιο ασυνήθιστα ονόματα στην ιστορία των Μαθηματικών.
Πηγές:
Bride's Chair – Wikipedia
.
Ευκλείδης, Στοιχεία, Βιβλίο Α΄, Πρόταση 47.
Bride's Chair – Wolfram MathWorld
.
Bride's Chair – Cut-the-Knot
.
Florian Cajori, «Historical Note»,
The American Mathematical Monthly,
τόμ. 6, αρ. 3, 1899, σ. 72–73.

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου