Einstein και Boltzmann: Η κομψότητα ανήκει στον ράφτη και τον τσαγκάρη

Ο Albert Einstein, με τον γνωστό του αυτοσαρκασμό αλλά και τον σεβασμό προς τους θεμελιωτές της φυσικής, εξομολογήθηκε κάποτε:

«I adhered scrupulously to the precept of that brilliant theoretical physicist L. Boltzmann, according to whom matters of elegance ought to be left to the tailor and to the cobbler.»

(Ακολούθησα με ευλάβεια την αρχή εκείνου του λαμπρού θεωρητικού φυσικού L. Boltzmann, σύμφωνα με την οποία τα ζητήματα κομψότητας πρέπει να αφήνονται στον ράφτη και στον τσαγκάρη.)

Με τη φράση αυτή, ο Einstein αναφερόταν στον Ludwig Boltzmann, έναν από τους πιο λαμπρούς θεωρητικούς φυσικούς. Ο Boltzmann πίστευε ότι τα ζητήματα κομψότητας και εξωτερικής εμφάνισης ανήκουν στους ράφτες και στους τσαγκάρηδες, όχι στην επιστήμη.

Ο Einstein, ακολουθώντας αυτό το πνεύμα, τόνισε ότι η αληθινή αξία στη φυσική –και κατ’ επέκταση στα μαθηματικά– δεν βρίσκεται στην επιφανειακή κομψότητα μιας θεωρίας, αλλά στην αλήθεια και στη χρησιμότητά της. Η αναζήτηση της απλότητας, της συνέπειας και της ακρίβειας είναι εκείνη που οδηγεί στην πρόοδο, όχι η προσπάθεια να φανεί κάτι όμορφο «εκ πρώτης όψεως».

Η στάση αυτή μας υπενθυμίζει ότι τα μεγάλα επιτεύγματα της επιστήμης δεν προέκυψαν από την εμμονή στην εξωτερική μορφή, αλλά από τη βαθιά κατανόηση των φαινομένων. Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο μάθημα που μπορεί να πάρει κάθε μαθητής ή ερευνητής: η ουσία προηγείται της εμφάνισης.