David Hilbert and the Funeral Eulogy – When Mathematics Takes Over

Ο David Hilbert και ο επικήδειος που έγινε… μάθημα

Ο David Hilbert (1862–1943) ήταν ένας από τους σημαντικότερους μαθηματικούς του 20ού αιώνα. Συνέβαλε στη θεωρία αριθμών, στην ανάλυση, στη γεωμετρία, στη λογική και διατύπωσε τα περίφημα 23 προβλήματα του Hilbert, που καθόρισαν την πορεία των μαθηματικών για δεκαετίες.

Όσοι τον γνώριζαν περιέγραφαν έναν άνθρωπο εξαιρετικά ευγενικό, αλλά και τόσο απορροφημένο από τα μαθηματικά, ώστε μερικές φορές ξεχνούσε τον υπόλοιπο κόσμο.

Μια χαρακτηριστική, και ταυτόχρονα ανθρώπινη, ιστορία το δείχνει αυτό πολύ ζωντανά.

Η ιστορία με την κηδεία του φοιτητή

Ένας από τους φοιτητές του Hilbert πέθανε σε πολύ νεαρή ηλικία. Στην κηδεία, οι συγγενείς και οι συνάδελφοί του ζήτησαν από τον Hilbert να πει λίγα λόγια στη μνήμη του. Ο Hilbert στάθηκε μπροστά στο φέρετρο και ξεκίνησε να μιλάει.

Πρώτα είπε μερικά λόγια για τον χαρακτήρα του νεαρού: ότι ήταν καλός άνθρωπος, ταλαντούχος και ότι έδειχνε μεγάλη υπόσχεση για το μέλλον των μαθηματικών. Έπειτα πρόσθεσε πως ο φοιτητής δούλευε πάνω σε ένα πολύ ενδιαφέρον πρόβλημα.

Και τότε, σύμφωνα με την ιστορία, ο Hilbert είπε:

«Ας υποθέσουμε ότι ε > 0…»

Και άρχισε να εξηγεί αναλυτικά το μαθηματικό πρόβλημα, με ορισμούς, τύπους και αποδείξεις, σαν να βρισκόταν σε αμφιθέατρο και όχι σε νεκροταφείο. Οι παρευρισκόμενοι λέγεται πως έμειναν έκπληκτοι: ο επικήδειος είχε μετατραπεί σε διάλεξη ανάλυσης!

Πώς να διαβάσουμε αυτή την ιστορία;

Η ιστορία αυτή συχνά παρουσιάζεται με χιουμοριστικό τρόπο. Δεν είναι βέβαιο πόσο ακριβώς αληθινή είναι σε κάθε λεπτομέρεια – όπως πολλά μαθηματικά ανέκδοτα, ίσως έχει μεγαλώσει με τον χρόνο. Όμως ταιριάζει πολύ με την εικόνα που έχουμε για τον Hilbert: έναν άνθρωπο που σκεφτόταν τον κόσμο μέσα από τα μαθηματικά.

Για κάποιους, η σκηνή φαίνεται κωμική: ο Hilbert δεν μπορεί να ξεφύγει από τις εξισώσεις του, ακόμη κι όταν μιλά για τον χαμό ενός φοιτητή. Για άλλους, η ιστορία έχει και μια συγκινητική πλευρά: ο Hilbert θυμάται τον φοιτητή του μέσα από τη δουλειά που αγαπούσε, δίνοντας έμμεσα αξία στην προσπάθειά του.

Ο Hilbert ως σύμβολο της «καθαρής» σκέψης

Ο Hilbert πίστευε βαθιά στη δύναμη της ανθρώπινης λογικής. Η φράση του «Wir müssen wissen, wir werden wissen» («Πρέπει να γνωρίζουμε, θα γνωρίσουμε») έγινε κάτι σαν σύνθημα της αισιοδοξίας στα μαθηματικά.

Η μικρή αυτή ιστορία από μια κηδεία μας θυμίζει ότι, για ανθρώπους σαν τον Hilbert, τα μαθηματικά δεν είναι απλώς επάγγελμα, αλλά ένας τρόπος να βλέπεις τον κόσμο – ακόμη και στις πιο σοβαρές, προσωπικές στιγμές.

David Hilbert and the Funeral That Turned Into a Lecture

David Hilbert (1862–1943) was one of the most influential mathematicians of the 20th century. He made major contributions to number theory, analysis, geometry and logic, and he formulated the famous 23 Hilbert problems that shaped mathematical research for decades.

People who knew him described him as kind and polite, but also so deeply absorbed in mathematics that he sometimes seemed to forget about everything else. One well-known anecdote illustrates this side of his personality in a striking and memorable way.

The story of the student’s funeral

One of Hilbert’s students died tragically young. At the funeral, the family and colleagues asked Hilbert to say a few words in memory of the student. He stepped forward and began his eulogy.

First he spoke about the young man’s character: that he was a fine person, very talented, and that he showed great promise as a mathematician. Then he added that the student had been working on a very interesting problem.

According to the story, Hilbert then continued:

“Let ε > 0…”

and launched into a detailed mathematical discussion of the problem, complete with definitions, formulas and arguments, as if he were giving a lecture in a classroom rather than speaking at a funeral. Those present were, understandably, astonished: the eulogy had turned into a lecture in analysis.

How should we read this anecdote?

This story is often told with a humorous tone. As with many mathematical anecdotes, it may have grown or been polished over time, and we cannot be sure about every historical detail. But it fits very well with the general picture we have of Hilbert: a man who naturally thought about the world through mathematics.

To some, the scene feels comic: Hilbert simply cannot stop thinking in formulas, even while mourning a student. To others, the anecdote also has a touching side: Hilbert remembers the student through the work he loved, indirectly honouring his efforts as a young mathematician.

Hilbert as a symbol of “pure” thinking

Hilbert had a deep faith in the power of human reason. His words “Wir müssen wissen, wir werden wissen” (“We must know, we will know”) became a kind of slogan of optimism in mathematics.

This small story from a funeral reminds us that, for people like Hilbert, mathematics is not just a profession but a way of viewing the world – even at the most serious and personal moments of life.