Stefan Banach & Otto Nikodym – Το ιστορικό άγαλμα στην Κρακοβία και η ανακάλυψη που άλλαξε τα μαθηματικά

Στo Πλάντι της Κρακοβίας, στον Κήπο του Wawel, βρίσκεται ένα από τα πιο ιδιαίτερα μνημεία αφιερωμένα στην ιστορία των μαθηματικών: το γλυπτό που παρουσιάζει τον Otto Nikodym (στα αριστερά) και τον Stefan Banach (στα δεξιά) καθισμένους σε ένα παγκάκι και βυθισμένους σε μια ζωηρή μαθηματική συζήτηση.

Το έργο φιλοτέχνησε ο Stefan Dousa, και αποκαλύφθηκε στις 14 Οκτωβρίου 2016.

Το καλοκαίρι του 1916 – η αναπάντεχη ανακάλυψη

Στο σημείο αυτό, το καλοκαίρι του 1916, οι Nikodym και Banach συζητούσαν έντονα για προχωρημένα μαθηματικά. Περνώντας από εκεί, έτυχε να ακούσει τη συζήτηση ο Hugo Steinhaus, ένας από τους σημαντικότερους μαθηματικούς της εποχής.

Καθώς άκουσε μια φράση σχετική με το ολοκλήρωμα Lebesgue, σταμάτησε, πλησίασε και σύντομα κάθισε μαζί τους. Η τυχαία αυτή συνάντηση έμελλε να γίνει ιστορική: ο Steinhaus κατάλαβε αμέσως ότι ο νεαρός Banach είχε εξαιρετικό μαθηματικό ταλέντο. Αργότερα έλεγε συχνά πως το «μεγαλύτερο μαθηματικό του εύρημα» ήταν ακριβώς αυτή η ανακάλυψη — η ανακάλυψη του Stefan Banach.

Ο μαθηματικός τύπος στο παγκάκι

Πάνω στο παγκάκι είναι χαραγμένος ένας μαθηματικός τύπος που σχετίζεται με το θέμα της τότε συζήτησης και προέρχεται από το άρθρο Sur la convergence en moyenne de séries de Fourier, το οποίο έγραψαν από κοινού οι Banach και Steinhaus.

Ο συμβολισμός του τρίτου καθίσματος

Το μνημείο διαθέτει και μια τρίτη, άδεια θέση στο παγκάκι — η θέση που θα μπορούσε να είχε πάρει ο Steinhaus, αλλά και μια πρόσκληση προς κάθε περαστικό να «μπει» νοερά στη συζήτηση.

Το χιουμοριστικό τετράστιχο

Ο μαθηματικός Michał Szurek έγραψε ένα ανάλαφρο ποιητικό στιγμιότυπο για το περιστατικό:

«Γρήγορα, πες κάτι για το ολοκλήρωμα Lebesgue»,
είπε ο Otto στον Stefan.
«Έρχεται ο Steinhaus!»
Ο Steinhaus πλησίασε και είπε ευγενικά:
«Θα ήθελα να δω σ’ εσάς έναν μελλοντικό genius!»
«Τι να κάνω», μουρμούρισε ο Banach,
«η κατάσταση με αναγκάζει!»