Πώς «βλέπει» το ChatGPT τον Ιωάννη Καποδίστρια
Και γιατί η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν λειτουργεί όπως μια εγκυκλοπαίδεια
Η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης για ιστορικά ερωτήματα γίνεται ολοένα και πιο συχνή. Πολλοί απευθύνονται σε εργαλεία όπως το ChatGPT για να μάθουν ή να επαναλάβουν ιστορικά γεγονότα. Αυτό όμως γεννά ένα κρίσιμο ερώτημα:
Όταν ρωτάμε το ChatGPT για ιστορικά πρόσωπα, “γνωρίζει” Ιστορία ή απλώς αναπαράγει λόγο;
Για να απαντήσουμε με σαφήνεια, θα χρησιμοποιήσουμε ένα εμβληματικό παράδειγμα της νεότερης ελληνικής ιστορίας: τον Ιωάννης Καποδίστριας.
Τι ΔΕΝ κάνει το ChatGPT
Όταν κάποιος ρωτά:
«Ποιος ήταν ο Ιωάννης Καποδίστριας;»
το ChatGPT δεν:
-
ανοίγει Wikipedia ή εγκυκλοπαίδειες
-
ελέγχει ιστορικές πηγές
-
συγκρίνει ιστοριογραφικές σχολές
-
αξιολογεί ποια άποψη είναι σωστή ή λανθασμένη
Δεν υπάρχει «φάκελος Καποδίστριας», ούτε μηχανισμός ιστορικής επαλήθευσης.
Τι κάνει στην πραγματικότητα
Το όνομα «Ιωάννης Καποδίστριας» μετατρέπεται εσωτερικά σε tokens (κομμάτια κειμένου).
Αυτά ενεργοποιούν στατιστικά μοτίβα λόγου που έχουν προκύψει από τεράστιες ποσότητες γραπτού υλικού.
Στον δημόσιο λόγο, το όνομα συνδέεται συχνά με:
-
πρώτο κυβερνήτη της Ελλάδας
-
διπλωμάτη
-
νεοσύστατο ελληνικό κράτος
-
μεταρρυθμίσεις
-
αυταρχισμό
-
δολοφονία
⚠️ Σημαντική διευκρίνιση:
Αυτές οι συνδέσεις δεν αποτελούν ιστορική κρίση.
Είναι απλώς συχνές συνυπάρξεις λέξεων μέσα στο διαθέσιμο κείμενο.
Ο ρόλος του μηχανισμού «attention»
Το βασικό ερώτημα για το μοντέλο δεν είναι:
«Τι συνέβη πραγματικά στην Ιστορία;»
αλλά:
«Ποια λέξη είναι πιο πιθανό να ακολουθήσει, με βάση όλα όσα έχω δει;»
Η απάντηση οικοδομείται λέξη προς λέξη, μέσω πιθανοτήτων.
Γι’ αυτό συναντάμε συχνά εκφράσεις όπως:
-
«κατά ορισμένους ιστορικούς…»
-
«άλλοι θεωρούν ότι…»
-
«υπό τις συνθήκες της εποχής…»
Αυτές δεν είναι απόπειρες ουδετερότητας, αλλά αποτέλεσμα στατιστικής εξισορρόπησης.
Γιατί προκύπτουν αντικρουόμενες απαντήσεις
Η ιστοριογραφία για τον Καποδίστρια περιλαμβάνει:
-
σχολικά εγχειρίδια
-
ακαδημαϊκές μελέτες
-
πολιτικές ερμηνείες
-
εθνικές αφηγήσεις
-
άρθρα γνώμης
Το ChatGPT τα συνδυάζει όλα, επειδή δεν διαθέτει μηχανισμό ιστορικής κρίσης.
Έτσι μπορεί να δώσει απαντήσεις του τύπου:
«Ο Καποδίστριας χαρακτηρίζεται από κάποιους αυταρχικός, ενώ άλλοι τον θεωρούν αναγκαίο μεταρρυθμιστή»
Αυτό δεν είναι ιστορικό συμπέρασμα.
Είναι αντανάκλαση του συνολικού δημόσιου λόγου.
Το ουσιαστικό συμπέρασμα
Το ChatGPT δεν ξέρει ποιος ήταν ο Ιωάννης Καποδίστριας.
Ξέρει πώς μιλούν συνήθως οι άνθρωποι όταν μιλούν για τον Ιωάννη Καποδίστρια.
Αυτό δεν το καθιστά άχρηστο εργαλείο.
Το καθιστά όμως βοηθητικό μέσο, όχι ιστορική αυθεντία.
Η παιδαγωγική αξία του παραδείγματος
Το παράδειγμα δείχνει καθαρά ότι:
-
η Ιστορία δεν είναι απλή αποθήκη δεδομένων
-
η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αντικαθιστά τον ιστορικό
-
η κριτική σκέψη παραμένει απολύτως αναγκαία
Η ΤΝ μπορεί να βοηθήσει:
-
στη χαρτογράφηση απόψεων
-
στη γλωσσική κατανόηση
-
στη διατύπωση ερωτημάτων
Όχι όμως στην τελική ιστορική αποτίμηση.
Επίλογος
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι ούτε αντικειμενική ούτε προκατειλημμένη από μόνη της.
Είναι ένας καθρέφτης του λόγου που της προσφέραμε.
Και όπως κάθε καθρέφτης,
δεν μας λέει τι είναι αλήθεια — μας δείχνει πώς μιλάμε γι’ αυτήν.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου