Το Τρίγωνο του Pascal, ο Newton και το φράκταλ του Sierpiński
Το γνωστό «Τρίγωνο του Pascal» εμφανίζεται σε σχολικά βιβλία σαν ένας απλός πίνακας αριθμών. Όμως πίσω του κρύβονται τρεις μεγάλες ιδέες: συνδυασμοί, δυωνυμικό θεώρημα και φράκταλ γεωμετρία.
1. Πώς χτίζεται το τρίγωνο
- Στην κορυφή γράφουμε 1.
- Κάθε επόμενη γραμμή ξεκινά και τελειώνει με 1.
- Κάθε εσωτερικός αριθμός είναι το άθροισμα των δύο «πάνω» αριθμών.
1
1 1
1 2 1
1 3 3 1
1 4 6 4 1
…
Ο αριθμός στην $n$-οστή γραμμή και $k$-στή θέση συμβολίζεται $$\binom{n}{k}$$ και μετρά πόσους τρόπους μπορούμε να διαλέξουμε $k$ στοιχεία από ένα σύνολο $n$ στοιχείων.
2. Το Δυωνυμικό Θεώρημα του Newton
Οι ίδιοι αυτοί αριθμοί εμφανίζονται στην ανάπτυξη του $(a+b)^n$:
$$(a+b)^n = \sum_{k=0}^{n} \binom{n}{k} a^{\,n-k} b^{\,k}.$$
Για παράδειγμα, για $n=4$:
$$(a+b)^4 = 1a^4 + 4a^3b + 6a^2b^2 + 4ab^3 + 1b^4.$$
Οι συντελεστές (1, 4, 6, 4, 1) είναι ακριβώς η 4η γραμμή του τριγώνου του Pascal. Γι’ αυτό το τρίγωνο ονομάζεται συχνά και τρίγωνο Newton–Pascal.
3. Από την αριθμητική στο φράκταλ του Sierpiński
Αν χρωματίσουμε στο τρίγωνο του Pascal:
- με ένα χρώμα τους περιττούς αριθμούς,
- και με άλλο χρώμα τους ζυγούς,
τότε, καθώς κατεβαίνουμε πολλές γραμμές, το σχήμα που εμφανίζεται είναι το γνωστό τρίγωνο του Sierpiński — ένα κλασικό αυτοόμοιο φράκταλ.
Από μια απλή πρόσθεση αριθμών προκύπτει ένα σχήμα με άπειρη συμμετρία.
Η εξήγηση κρύβεται στην αριθμητική modulo 2: $$\binom{n}{k} \equiv 0 \ \text{ή}\ 1 \pmod 2,$$ και στο πώς γράφεται ο $n$ και ο $k$ στο δυαδικό σύστημα.
4. Μικρά “contest” ερωτήματα
- Βρες τον συντελεστή του $x^5y^3$ στην ανάπτυξη του $(x+y)^8$.
- Δείξε ότι το άθροισμα των αριθμών στην $n$-οστή γραμμή είναι $2^n$.
- Πόσοι περιττοί αριθμοί υπάρχουν στη γραμμή με δείκτη $n=2^k$;
✓ Το τρίγωνο του Pascal περιέχει τους συνδυασμούς $\binom{n}{k}$.
✓ Ο Newton χρησιμοποιεί τους ίδιους αριθμούς στο δυωνυμικό θεώρημα $(a+b)^n$.
✓ Με χρωματισμό modulo 2, το τρίγωνο μετατρέπεται στο φράκταλ του Sierpiński.
✓ Αριθμητική, άλγεβρα και γεωμετρία συναντιούνται σε ένα και μόνο σχήμα.

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου